118 წლის წინ დაიბადა გამოჩენილი საბჭოთა მზვერავი და დივერსანტი პავლე სუდოპლატოვი. ის მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირის საშიში მტრების ლიკვიდაციის ოპერაციებში, მათ შორის უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაციის (უნო) ლიდერის, ევგენი კონოვალეცის განადგურებაში. იოსებ სტალინის გარდაცვალების შემდეგ სუდოპლატოვი რეპრესიების მსხვერპლი გახდა. პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ ის მწერალი და სპეცსამსახურების ისტორიკოსი გახდა. მისი მემუარები სტალინური პერიოდის საბჭოთა დაზვერვის საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის ღირებულ წყაროს წარმოადგენს. პავლე სუდოპლატოვის ცხოვრებისა და გმირობების შესახებ — RT-ის მასალაში.
1907 წლის 20 ივლისს დაიბადა პავლე სუდოპლატოვი — ლეგენდარული საბჭოთა მზვერავი და დივერსანტი, რომელიც მონაწილეობდა სსრკ-ის არაერთი მტრის, მათ შორის ნაცისტებთან თანამშრომლობაში მყოფი უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაციის (უნო) ლიდერის, ევგენი კონოვალეცის ლიკვიდაციაში. დიდი სამამულო ომის წლებში სუდოპლატოვი ფრონტის ხაზს მიღმა სადაზვერვო-დივერსიულ საქმიანობას ხელმძღვანელობდა. ისტორიკოსების თქმით, მისმა მოღვაწეობამ კოლოსალური ზიანი მიაყენა სსრკ-ის მტრებს.
კარიერის დასაწყისი
პავლე სუდოპლატოვი მელიტოპოლში, ღარიბ, მრავალშვილიან ოჯახში დაიბადა. მან ადრეულ ასაკში დაკარგა მშობლები და 1919 წელს ქალაქი წითელი არმიის ცხენოსან ნაწილებთან ერთად დატოვა. ერთ-ერთი ბრძოლის დროს 12 წლის პავლე თეთრი მოძრაობის მხარდამჭერი კაზაკების ტყვეობაში აღმოჩნდა, მაგრამ მან გაქცევა და ოდესამდე ჩაღწევა მოახერხა, სადაც უსახლკაროდ ცხოვრობდა და პორტში მუშაობდა. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, როდესაც წითელი არმია ოდესას მიუახლოვდა, ბიჭმა ბოლშევიკურ აჯანყებაში მიიღო მონაწილეობა.
მალე პავლე მუშათა და გლეხთა წითელი არმიის 123-ე მსროლელი ბრიგადის კავშირგაბმულობის ასეულში ტელეგრაფისტის თანაშემწე გახდა. მის შემადგენლობაში ის მონაწილეობდა სამოქალაქო ომში და ებრძოდა უკრაინულ ნაციონალისტურ ფორმირებებს. 1921 წელს სუდოპლატოვი განსაკუთრებულ განყოფილებაში გადაიყვანეს შიფრების მცოდნე-ტელეფონისტად, ერთი წლის შემდეგ კი დასავლეთ უკრაინაში, სასაზღვრო ნაწილში სამსახუროდ გაგზავნეს.
პავლე 16 წლის იყო, როდესაც მშობლიურ მელიტოპოლში დაბრუნდა და კომკავშირულ მუშაობას შეუდგა, მაგრამ მისი სამოქალაქო ცხოვრება დიდხანს არ გაგრძელებულა. უკვე 1925 წელს, უკრაინის ლენინური კომუნისტური ახალგაზრდული კავშირის მიმართულებით, სუდოპლატოვი სახელმწიფო პოლიტიკური სამმართველოს (სპს) ადგილობრივ ქვედანაყოფში გადაიყვანეს. მალე პავლე ოპერატიული მუშაკი გახდა, რომელიც ადგილობრივ ბერძნულ, ბულგარულ და გერმანულ დიასპორებთან მუშაობაზე იყო პასუხისმგებელი. შემდგომში მან ორი წელი ხარკოვში, ოპერატიულ სამსახურში გაატარა.
ისტორიკოსების თქმით, სუდოპლატოვმა უჩვეულო და საკმაოდ რთული დავალება 1930 წელს მიიღო — ის ერთ წელზე მეტხანს მუშაობდა არასრულწლოვან დამნაშავეთა კოლონიაში: ჯერ კულტურულ-აღმზრდელობითი ნაწილის გამგედ, შემდეგ კი კომისრად. პედაგოგიური გამოცდილების არარსებობის მიუხედავად, ყოფილმა უსახლკარო ბიჭმა ამ საქმეს თავი შესანიშნავად გაართვა — კოლონია უკრაინაში ერთ-ერთი საუკეთესო გახდა.
1931 წლის ბოლოს სუდოპლატოვი უკრაინის სსრ-ის სპს-ს საორგანიზაციო-საინსტრუქტორო განყოფილებაში გადაიყვანეს, რამდენიმე თვის შემდეგ კი მოსკოვში, სპს-ს ცენტრალურ აპარატში წაიყვანეს: ჯერ კადრების განყოფილებაში, შემდეგ კი — საგარეო განყოფილებაში, რომელიც საგარეო დაზვერვაზე იყო პასუხისმგებელი. პავლემ კარგად იცოდა უკრაინული ენა და დასავლეთ უკრაინაში სამსახურის გამოცდილება ჰქონდა, ამიტომ მას უკრაინელ ნაციონალისტთა საზღვარგარეთულ ორგანიზაციებთან მუშაობა დაავალეს.
როგორც სახელმწიფო აკადემიური ჰუმანიტარული უნივერსიტეტის დოცენტმა, დიმიტრი სურჟიკმა, RT-სთან საუბარში განაცხადა, უნო-მ 1930-იან წლებში მჭიდრო კავშირები დაამყარა ნაცისტურ სპეცსამსახურებთან და სსრკ-ის წინააღმდეგ მიმართული ძირგამომთხრელი საქმიანობა გააჩაღა. უნო-ს მებრძოლები და პროპაგანდისტები უკრაინის სსრ-ში საკუთარი იატაკქვეშეთის შექმნას ცდილობდნენ და ასევე საბჭოთა ხელისუფლების დისკრედიტაციით იყვნენ დაკავებულნი დასავლეთ უკრაინის მოსახლეობის თვალში, რომელიც იმ დროს პოლონეთის შემადგენლობაში შედიოდა.
ოდესის რუკა სამოქალაქო ომის დროიდან
გადაწყდა პავლე სუდოპლატოვის შეგზავნა უნო-ს ევროპულ სტრუქტურებში. ორგანიზაციაში მყოფი საბჭოთა აგენტის მეშვეობით ის ნაციონალისტების ხელმძღვანელობას წარუდგინეს, როგორც პერსპექტიული აქტივისტი.
დასავლეთში სუდოპლატოვი ფინეთის გავლით გადაიყვანეს. ჰელსინკიში ჩასულმა მზვერავმა ისე დამაჯერებლად ითამაშა თავგამოდებული ნაციონალისტის როლი, რომ უნო-ში მყოფ ერთ-ერთ საბჭოთა აგენტს მისი ლიკვიდაციაც კი სურდა. პავლე ფინეთში საბჭოთა რეზიდენტურის ხელმძღვანელებმა, მზვერავებმა ბორის და ზოია რიბკინებმა იხსნეს. ისინი ეხმარებოდნენ სუდოპლატოვს და მალულად საჭმელსაც კი აწვდიდნენ, რადგან ლეგენდის თანახმად, პავლეს იმ პერიოდში საარსებო საშუალება თითქმის არ გააჩნდა, ხოლო ფულის გადაცემას მისი გაშიფვრა შეეძლო.
სუდოპლატოვზე გვერდიდან დაკვირვების შემდეგ, უნო-ს წევრები მის საიმედოობაში დარწმუნდნენ. პავლე პირადად უნო-ს ხელმძღვანელ ევგენი კონოვალეცთან მიიყვანეს. ისტორიკოსების თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ კონოვალეცი გამოცდილი ინტრიგანი იყო, სუდოპლატოვმა მისი ნდობის მოპოვება შეძლო. ერთხელ პავლემ სიმონ პეტლიურას საფლავიდან ცხვირსახოცში მიწა ჩაიყარა და პირობა დადო, რომ მას უკრაინაში ჩაიტანდა ხის დასარგავად. ამ საქციელით მან ნაციონალისტების ლიდერი აღფრთოვანებაში მოიყვანა. გარდა ამისა, სუდოპლატოვი კონოვალეცს გადასცემდა უსიამოვნო საუბრებს, რომლებსაც მასზე სხვა ნაციონალისტები მართავდნენ.
კონოვალეცმა დაიწყო სუდოპლატოვის წაყვანა საინსპექციო მოგზაურობებში, უყვებოდა მას უნო-ს მიერ დაგეგმილი დივერსიებისა და სპეცსამსახურებთან, მათ შორის გერმანულ აბვერთან, კავშირების შესახებ.
როდესაც პავლე სსრკ-ში ბრუნდებოდა, ფინეთში ის საბჭოთა სპეცსამსახურებთან კავშირში ეჭვის საფუძველზე დააკავეს, თუმცა უკრაინელმა ნაციონალისტებმა მისი „ვინაობა“ დაადასტურეს და სუდოპლატოვი გაათავისუფლეს.
კონოვალეცის ლიკვიდაცია
საბჭოთა კავშირში დაბრუნების შემდეგ, სუდოპლატოვმა თავისი მოგზაურობის შედეგების შესახებ პირადად იოსებ სტალინს მოახსენა. მზვერავის მიერ მოპოვებულმა ინფორმაციამ მნიშვნელოვანი ინტერესი გამოიწვია და მოსკოვში კონოვალეცის ლიკვიდაცია გადაწყვიტეს.
დასმული ამოცანის შესრულება სუდოპლატოვს დაევალა. დასავლეთში დაბრუნებამდე პავლემ კოლეგებს უთხრა, რომ კონოვალეცი გულგრილი არ იყო შოკოლადის კანფეტების მიმართ, ამიტომ ის ტკბილეულის ყუთით მოამარაგეს, რომლის შიგნითაც ასაფეთქებელი მოწყობილობა იყო მოთავსებული. 1938 წლის 23 მაისს, როტერდამში, მან კონოვალეცს „საჩუქარი“ გადასცა, წინასწარ კი საათის მექანიზმი აამოქმედა. ნაციონალისტების ლიდერი განადგურდა. მისმა სიკვდილმა, ისტორიკოსების თქმით, უნო-ს რიგებში განხეთქილება გამოიწვია.
მთავარი დივერსანტი
სსრკ-ში დაბრუნების შემდეგ სუდოპლატოვი შსსკ-ს საგარეო დაზვერვის ცენტრალურ აპარატში განყოფილების უფროსად დაინიშნა, შემდეგ კი გარკვეული დროის განმავლობაში მთელი საგარეო დაზვერვის უფროსის მოვალეობას ასრულებდა.
1938 წლის ბოლოს სუდოპლატოვის კოლეგების ჯგუფმა საგარეო დაზვერვიდან პარტიულ კომიტეტზე მას „ხალხის მტრებთან კავშირში“ დასდო ბრალი. ვითარება საკმაოდ სერიოზული იყო, თუმცა ყველაფერი პარტიული ხაზით საყვედურით შემოიფარგლა. ისტორიკოსების აზრით, ეს დაკავშირებული იყო პირადად სტალინის ჩარევასთან, რომელიც დიდად აფასებდა ნიჭიერი დივერსანტის უნარებს.
1939 წელს სუდოპლატოვი საგარეო დაზვერვის უფროსის მოადგილის თანამდებობაზე დაამტკიცეს და ამ პოსტს ის ფაქტობრივად 1946 წლამდე იკავებდა.
1941 წლის 18 ივნისს სუდოპლატოვმა ლავრენტი ბერიასგან მიიღო მითითება, ჩამოეყალიბებინა სპეცდანიშნულების ქვედანაყოფი, რომელიც ომის დაწყების შემთხვევაში სადაზვერვო-დივერსიული საქმიანობით დაკავდებოდა. 1941 წლის 26 ივნისს კი ბერიამ ხელი მოაწერა ბრძანებას სსრკ-ს შსსკ-სთან არსებული განსაკუთრებული ჯგუფის ჯარების შექმნის შესახებ, რომელსაც სათავეში პავლე სუდოპლატოვი ჩაუდგა.
1941 წლის შემოდგომაზე განსაკუთრებული ჯგუფის ჯარებისგან შეიქმნა სსრკ-ს შსსკ-ს განსაკუთრებული დანიშნულების ცალკეული მოტომსროლელი ბრიგადა. ისტორიკოსების თქმით, მან თავი შესანიშნავად გამოიჩინა უკვე მოსკოვის ბრძოლის დროს. ბრიგადის სამხედრო მოსამსახურეები მოქმედებდნენ როგორც წინა ხაზზე, ისე საბრძოლო ჯგუფების შემადგენლობაში, რომლებიც მტრის ზურგში თავხედურ რეიდებს ახორციელებდნენ.
1942 წლის დასაწყისში სუდოპლატოვმა უხელმძღვანელა სსრკ-ს შსსკ-ს შემადგენლობაში შექმნილ მე-4 სამმართველოს, რომელიც სადაზვერვო-დივერსიული საქმიანობის წარმოებაზე იყო პასუხისმგებელი.
ომის წლებში მტრის ზურგში 2200 საბჭოთა ოპერატიული რაზმი და ჯგუფი მოქმედებდა. მათ გაანადგურეს დაახლოებით 230 ათასი მტრის სამხედრო მოსამსახურე და რელსებიდან გადააგდეს 2800 ნაცისტური ეშელონი. გარდა ამისა, საბჭოთა დივერსანტები მოიპოვებდნენ სტრატეგიული მნიშვნელობის სადაზვერვო ინფორმაციას. ზოგიერთ ოპერაციაში მონაწილეობის მისაღებად სუდოპლატოვი პირადად გადიოდა წინა ხაზზე.
რაზმი „გამარჯვებულები“
როგორც დმიტრი სურჟიკმა აღნიშნა, ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქვედანაყოფი, რომლის საქმიანობასაც სუდოპლატოვი კურირებდა, იყო რაზმი „გამარჯვებულები“. მის ბაზაზე მუშაობდა ლეგენდარული მზვერავი ნიკოლაი კუზნეცოვი, რომელმაც მოსკოვს გადასცა ინფორმაცია კურსკის რაიონში ჰიტლერული შეტევის მომზადებისა და თეირანში ანტიჰიტლერული კოალიციის ლიდერებზე თავდასხმის მოწყობის შესახებ ნაცისტური სპეცსამსახურების გეგმებზე.
როგორც RT-ს „გამარჯვების მუზეუმის“ მეცნიერ-თანამშრომელმა, ანდრეი სემენტკოვსკიმ განუცხადა, ნაციზმზე გამარჯვებაში სერიოზული როლი ითამაშა სუდოპლატოვის ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა სტრატეგიულმა რადიოთამაშებმა აბვერთან, რამაც კერძოდ, ნაცისტურ სააგენტო ქსელში არაერთი საბჭოთა მზვერავის შეგზავნის საშუალება მისცა.
„ბერლინში გადაცემული დეზინფორმაცია გავლენას ახდენდა ნაცისტური სარდლობის მიერ მესამე რაიხისთვის საბედისწერო გადაწყვეტილებების მიღებაზე სტრატეგიულ დონეზე“, — ხაზგასმით აღნიშნა სემენტკოვსკიმ.
სუდოპლატოვის მემორიალური დაფის გახსნა მელიტოპოლში
1946 წელს მე-4 სამმართველო დაშალეს. სუდოპლატოვმა მიიღო მითითება, შეექმნა სსრკ-ს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს სტრუქტურაში საბჭოთა კავშირის მტრების წინააღმდეგ დივერსიების ორგანიზების სამსახური. პარალელურად ის პასუხისმგებელი იყო ბალტიისპირეთსა და დასავლეთ უკრაინაში ბანდიტური იატაკქვეშეთის წინააღმდეგ ბრძოლაზე. სუდოპლატოვი პირადად ხელმძღვანელობდა ცნობილი ჰიტლერელი კოლაბორაციონისტის — უკრაინის ამბოხებულთა არმიის (უაა) მეთაურის, რომან შუხევიჩის ლიკვიდაციის ოპერაციას.
სტალინის გარდაცვალების შემდეგ სუდოპლატოვი დააპატიმრეს და 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს, სავარაუდოდ, ბერიასთვის ხელშეწყობის გამო.
ის თავისუფლებაზე მხოლოდ 1968 წელს გამოვიდა, სამი ინფარქტი გადაიტანა და ცალ თვალში მხედველობა დაკარგა. გათავისუფლების შემდეგ პავლე სუდოპლატოვი ლიტერატურულ და ისტორიულ საქმიანობას შეუდგა. ექსპერტები მის წიგნებს სტალინური პერიოდის საბჭოთა დაზვერვის საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის მნიშვნელოვან წყაროდ მიიჩნევენ.
პავლე სუდოპლატოვი 1996 წლის 24 სექტემბერს გარდაიცვალა.
„პავლე სუდოპლატოვმა მოახდინა სსრკ-ის ყველაზე დაუძინებელი მტრების ლიკვიდაცია მსოფლიო ასპარეზზე და კოლოსალური წვლილი შეიტანა ნაციზმზე გამარჯვებაში. ის იმსახურებს იმას, რომ მის მაგალითზე ჩვენი სამშობლოს დამცველთა ახალი თაობები აღიზარდონ“, — შეაჯამა ანდრეი სემენტკოვსკიმ.
118 лет назад родился выдающийся советский разведчик и диверсант Павел Судоплатов. Он принимал участие в операциях по ликвидации опасных врагов Советского Союза, включая лидера ОУН Евгения Коновальца. После смерти Иосифа Сталина Судоплатов подвергся репрессиям. Освободившись из мест лишения свободы, он стал писателем и историком спецслужб. Его мемуары — ценный источник информации о деятельности советской разведки сталинского периода. О жизни и подвигах Павла Судоплатова — в материале RT.
20 июля 1907 года родился Павел Судоплатов — легендарный советский разведчик и диверсант, участвовавший в ликвидации ряда врагов СССР, включая сотрудничавшего с нацистами лидера Организации украинских националистов (ОУН) Евгения Коновальца. В годы Великой Отечественной войны Судоплатов руководил разведывательно-диверсионной работой за линией фронта. По словам историков, его деятельность нанесла колоссальный ущерб врагам СССР.
Начало карьеры
Павел Судоплатов родился в Мелитополе в бедной многодетной семье. Он рано потерял родителей и в 1919 году покинул город вместе с конными частями Красной армии. Во время одного из боёв 12-летний Павел попал в плен к поддерживающим Белое движение казакам. Но ему удалось бежать и добраться до Одессы, где он беспризорничал и подрабатывал в порту. Согласно некоторым источникам, когда Красная армия подошла к Одессе, мальчик принял участие в большевистском восстании.
Вскоре Павел стал помощником телеграфиста в роте связи 123-й стрелковой бригады Рабоче-крестьянской Красной армии. В её составе он участвовал в Гражданской войне, боролся с украинскими националистическими формированиями. В 1921 году Судоплатова перевели на службу в особый отдел шифровальщиком-телефонистом, а ещё год спустя направили служить в пограничную часть на Западной Украине.
Павлу было 16 лет, когда он вернулся в родной Мелитополь и занялся комсомольской работой. Но его гражданская жизнь продолжалась недолго. Уже в 1925 году по направлению Ленинского коммунистического союза молодёжи Украины Судоплатова перевели в местное подразделение Государственного политического управления (ГПУ). Вскоре Павел стал оперативником, отвечавшим за работу с местными греческими, болгарскими и немецкими диаспорами. В дальнейшем он два года провёл на оперативной работе в Харькове.
По словам историков, необычное и достаточно сложное назначение Судоплатов получил в 1930 году — более года он проработал в колонии для несовершеннолетних правонарушителей: сначала заведующим культурно-воспитательной частью, а затем комиссаром. Несмотря на отсутствие педагогического опыта, бывший беспризорник отлично справился с этой работой — колония стала одной из лучших на Украине.
В конце 1931 года Судоплатова перевели в организационно-инструкторский отдел ГПУ УССР, а спустя несколько месяцев забрали в центральный аппарат ГПУ в Москву: сначала в отдел кадров, а затем — в иностранный отдел, отвечавший за внешнюю разведку. Павел хорошо знал украинский язык и имел опыт службы на Западной Украине, поэтому ему поручили заниматься зарубежными организациями украинских националистов.
Как рассказал в беседе с RT доцент ГАУГН Дмитрий Суржик, ОУН в 1930-е годы установила тесные контакты с нацистскими спецслужбами и развернула подрывную работу, направленную против СССР. Боевики и пропагандисты ОУН пытались создать своё подполье в Украинской ССР, а также занимались дискредитацией советской власти в глазах жителей Западной Украины, которая в то время входила в состав Польши.
Павла Судоплатова решили внедрить в европейские структуры ОУН. Через советского агента в организации его отрекомендовали руководству националистов как перспективного активиста.
На Запад Судоплатова переправляли через Финляндию. Прибыв в Хельсинки, разведчик настолько убедительно сыграл роль ярого националиста, что один из советских агентов в ОУН даже хотел его ликвидировать. Спасли Павла руководившие советской резидентурой в Финляндии разведчики Борис и Зоя Рыбкины. Они помогали Судоплатову и даже тайком кормили его, так как по легенде у Павла в тот период практически не было средств к существованию, а передача денег на жизнь могла его рассекретить.
Понаблюдав со стороны за Судоплатовым, члены ОУН поверили в его надёжность. Павла вывели лично на главу ОУН Евгения Коновальца. По словам историков, несмотря на то что Коновалец был опытным интриганом, Судоплатов сумел войти к нему в доверие. Однажды Павел набрал в носовой платок земли на могиле у Симона Петлюры и пообещал отвезти её на Украину, чтобы посадить дерево. Этим поступком он привёл лидера националистов в восторг. Кроме того, Судоплатов пересказывал Коновальцу неприятные разговоры, которые вели о нём другие оуновцы.
Коновалец стал брать Судоплатова с собой в инспекционные поездки, рассказывал ему о запланированных ОУН диверсиях и о связях со спецслужбами, включая немецкий абвер.
Когда Павел возвращался в СССР, в Финляндии его задержали по подозрению в причастности к деятельности советских спецслужб. Однако украинские националисты подтвердили его «личность», и Судоплатова отпустили.
После возвращения в Советский Союз о результатах своей поездки Судоплатов доложил лично Иосифу Сталину. Доставленная разведчиком информация вызвала значительный интерес, и в Москве решили ликвидировать Коновальца.
Выполнить поставленную задачу поручили Судоплатову. Перед возвращением на Запад Павел рассказал коллегам, что Коновалец неравнодушен к шоколадным конфетам, поэтому его снабдили коробкой со сладостями, внутри которой находилось взрывное устройство. 23 мая 1938 года в Роттердаме он передал Коновальцу «гостинец», предварительно запустив часовой механизм. Лидер националистов был уничтожен. Его смерть, по словам историков, спровоцировала раскол в рядах ОУН.
Главный диверсант
Вернувшись в СССР, Судоплатов был назначен начальником отделения в центральном аппарате внешней разведки НКВД, а затем некоторое время исполнял обязанности начальника всей внешней разведки.
В конце 1938 года группа коллег Судоплатова из внешней разведки обвинила его на парткоме в «связях с врагами народа». Ситуация сложилась довольно серьёзная, однако всё ограничилось выговором по партийной линии. По мнению историков, это было связано с вмешательством в происходящее лично Сталина, высоко ценившего способности талантливого диверсанта.
В 1939 году Судоплатов был утверждён в должности заместителя начальника внешней разведки и занимал её фактически до 1946 года.
18 июня 1941 года Судоплатов получил от Лаврентия Берии указание сформировать спецподразделение, которое в случае начала войны занималось бы разведывательно-диверсионной деятельностью. А 26 июня 1941 года Берия подписал приказ о создании войск Особой группы при НКВД СССР, возглавил которые Павел Судоплатов.
Осенью 1941 года из войск Особой группы была создана Отдельная мотострелковая бригада особого назначения НКВД СССР. По словам историков, она отлично проявила себя уже во время Битвы за Москву. Военнослужащие бригады действовали как на передовой, так и в составе боевых групп, совершавших дерзкие рейды в тыл врага.
В начале 1942 года Судоплатов возглавил созданное в составе НКВД СССР 4-е Управление, отвечавшее за ведение разведывательно-диверсионной деятельности.
В годы войны в тылу врага действовали 2200 советских оперативных отрядов и групп. Они уничтожили около 230 тыс. вражеских военнослужащих и отправили под откос 2800 нацистских эшелонов. Кроме того, советские диверсанты добывали разведывательную информацию, имевшую стратегическое значение. Для участия в некоторых операциях Судоплатов лично выезжал на передовую.
Как отметил Дмитрий Суржик, одним из самых знаменитых подразделений, деятельность которых курировал Судоплатов, был отряд «Победители». На его базе работал легендарный разведчик Николай Кузнецов, передавший в Москву информацию о подготовке гитлеровского наступления в районе Курска и о планах нацистских спецслужб устроить покушение на лидеров антигитлеровской коалиции в Тегеране.
Как рассказал RT научный сотрудник Музея Победы Андрей Сементковский, серьёзную роль в победе над нацизмом сыграли проводившиеся под руководством Судоплатова стратегические радиоигры с абвером, позволившие, в частности, внедрить в нацистскую агентурную сеть ряд советских разведчиков.
«Передаваемая в Берлин дезинформация влияла на принятие нацистским командованием роковых для Третьего рейха решений на стратегическом уровне», — подчеркнул Сементковский.
В 1946 году 4-е Управление было расформировано. Судоплатов получил указание создать в структуре Министерства государственной безопасности СССР службу по организации диверсий против врагов Советского Союза. Параллельно он отвечал за борьбу с бандподпольем в Прибалтике и на Западной Украине. Судоплатов лично руководил операцией по ликвидации известного гитлеровского коллаборациониста — главы УПА* Романа Шухевича.
После смерти Сталина Судоплатов был арестован и приговорён к 15 годам лишения свободы якобы за содействие Берии.
Вышел на свободу он только в 1968 году, перенеся три инфаркта и ослепнув на один глаз. После освобождения Павел Судоплатов занялся литературной и исторической деятельностью. Его книги эксперты называют важным источником информации о деятельности советской разведки сталинского периода.
Умер Павел Судоплатов 24 сентября 1996 года.
«Павел Судоплатов ликвидировал самых ярых врагов СССР на мировой арене и внёс колоссальный вклад в победу над нацизмом. Он достоин того, чтобы на его примере воспитывались новые поколения защитников нашей Родины», — подытожил Андрей Сементковский.
