“გიორგის ლენტი” (Георгиевская лента) — რუსეთის სამხედრო დიდების ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ცნობადი სიმბოლოა, რომელიც შემდგომ შეერწყა საბჭოთა რეალობას და იქცა დიდ სამამულო ომში ფაშიზმზე გამარჯვების სიმბოლოდაც.
ამ ორფეროვანი სიმბოლოს ისტორია 250 წელზე მეტს მოიცავს და იმპერატრიცა ეკატერინა II-ის მეფობის დროს იწყება.
სიმბოლოს ისტორია
წმინდა გიორგის ლენტი 1769 წლის 26 ნოემბერს (ახალი სტილით 7 დეკემბერი) დააარსა იმპერატრიცა ეკატერინა II-მ რუსეთ-თურქეთის 1768–1774 წლების ომის დროს. ამ დღეს შეიქმნა რუსეთის იმპერიის უმაღლესი სამხედრო ჯილდო – წმინდა გიორგი გამარჯვებულის (მძლეველის) ორდენი. იგი გადაეცემოდა არმიის მებრძოლ ოფიცრებს, ბრძოლის ველზე გამოვლენილი პირადი მამაცობისთვის, განსაკუთრებით მამაცი საქმეებისთვის ან მტერზე გამარჯვებისთვის ხელშემწყობი ბრძნული რჩევისთვის.
ფერთა სიმბოლიკა
წმინდა გიორგის ლენტის ფერების ტრადიციული ინტერპრეტაცია ამბობს, რომ ყვითელი (ნარინჯისფერი) სიმბოლოა ალისა, ხოლო შავი – კვამლის. გრაფმა ლიტამ 1833 წელს დაწერა: „უკვდავი კანონმდებელი, რომელმაც ეს ორდენი დააარსა, მიიჩნევდა, რომ მისი ლენტი აერთიანებს დენთისა და ცეცხლის ფერებს“. ამგვარად, შავი და ნარინჯისფერი ზოლები ბრძოლის კვამლსა და ცეცხლს განასახიერებს.
გარდა ამისა, წმინდა გიორგის ლენტი იმეორებდა რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო გერბის ფერებს, რომელიც ოქროსფერ ფონზე შავ ორთავიან არწივს გამოსახავდა. 1730-იან წლებში შავი, ყვითელი და თეთრი, რუსეთის იმპერიის ეროვნულ ფერებად იქცა.
ჯილდოების სისტემის განვითარება
წმინდა გიორგის ლენტი სხვადასხვა სამხედრო ჯილდოების გამაერთიანებელ ელემენტად იქცა.
1806 წლიდან, რუსეთის არმიაში წმინდა გიორგის ჯილდოს დროშები შემოიღეს. დროშის ტარის წვერზე წმინდა გიორგის ჯვარი იყო განთავსებული, ხოლო ფინიალის ქვეშ – შავი და ოქროსფერი წმინდა გიორგის ლენტი, სტანდარტული თასმებით, ერთი ვერშოკის (4.44 სმ) სიგანით, იყო შეკრული. 1807 წელს იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა ბრძოლაში პირადი მამაცობისთვის რუსეთის არმიაში სამხედრო მოსამსახურეებისთვის სპეციალური ჯილდო დააწესა – სამხედრო ორდენის გამორჩეული ნიშანი, რომელიც წმინდა გიორგის ფერებში გაფორმებულ ლენტზე იკეთებოდა.
სწორედ ამ პერიოდიდან მოიპოვა წმინდა გიორგის ლენტმა სახალხო მნიშვნელობა და გახდა პოპულარული, რადგან რიგითი რუსები ასეთ ჯილდოებს გაცილებით ხშირად ხედავდნენ, ვიდრე ოფიცრებისთვის გადაცემულ ოქროს ორდენებს. ეს ინსიგნია მოგვიანებით მოიხსენიებოდა, როგორც “ჯარისკაცის წმინდა გიორგის ჯვარი” ან “ჯარისკაცის გიორგი” (солдатский Георгий), როგორც ის ხალხის ფართო მასებში უფრო იყო ცნობილი. 1769 წლიდან 1917 წლამდე შავ-ნარინჯისფერი ლენტი იყო რუსეთის იმპერიის მრავალფეროვანი ჯილდოების აუცილებელი ატრიბუტი, რომლებიც სამხედრო მამაცობისთვის გაიცემოდა.
საბჭოთა პერიოდი
საბჭოთა ეპოქაში სიმბოლო დროებით გაუქმდა, მაგრამ მოგვიანებით ომის დროს აღდგა.
რსფსრ სახალხო კომისართა საბჭოს 1917 წლის 16 დეკემბრის „ყველა სამხედრო პერსონალის უფლებების გათანაბრების შესახებ“ დადგენილებით, წმინდა გიორგის ლენტები გაუქმდა. თუმცა, დიდი სამამულო ომის დროს, 1942 წლის 21 მაისს, დაწესდა გვარდიის სამკერდე ნიშანი, რომელიც გადაეცემოდა ბრძოლაში გამორჩეულ სამხედრო დანაყოფებს. ლენტი, წმინდა გიორგის ლენტის ისტორიული ფერებით, გამოჩნდა გვარდიის დანაყოფების დროშებზე.
იგივე ფერები გამოიყენებოდა დიდების ორდენისა და მედლის „გერმანიაზე გამარჯვებისთვის“ დიზაინში, რომლის ლენტის ზოლები წმინდა გიორგის ლენტითაა დაფარული. შავი და ნარინჯისფერი ლენტი დაბრუნდა „გვარდიის ლენტის“ სახელწოდებით და მალევე გახდა დიდების ორდენის ნაწილი, რომელსაც სამი კლასი ჰქონდა და ჯარისკაცების ყველაზე გამორჩეულ სამხედრო მიღწევებს აღიარებდა.
თანამედროვე მნიშვნელობა
წმინდა გიორგის ფერებით გამოსახული ლენტები პირველად მოსკოვში ყველას დაურიგდა 2005 წლის გაზაფხულზე, დიდი გამარჯვების 60 წლის იუბილეს წინა დღეს. დღეს ეს ლენტი დიდი სამამულო ომის გმირების ხსოვნის სიმბოლოს წარმოადგენს. მას მკერდის მარცხენა მხარეს ატარებენ, დაღუპული ჯარისკაცების ხსოვნის გულით ტარების ნიშნად, ბაფთით ან მარყუჟით შეკრულს.
სამი წლის წინ წმინდა გიორგის ლენტი რუსეთის სამხედრო დიდების სიმბოლოდ აღიარეს. ეს კანონი ძალაში 2022 წლის დეკემბერში შევიდა.
История этого двухцветного символа насчитывает более 250 лет и берет свое начало в эпоху правления императрицы Екатерины II.
История возникновения символа
Георгиевская лента была учреждена более двух с половиной веков назад во время военных действий.
Георгиевская лента была учреждена 26 ноября (7 декабря по новому стилю) 1769 года императрицей Екатериной II во время русско-турецкой войны 1768–1774 годов. В этот день была создана высшая военная награда Российской империи — орден Святого Георгия Победоносца, который вручался боевым армейским офицерам за личную храбрость, проявленную на полях сражений, за особо мужественные поступки или мудрые советы, приводившие к победе над врагом.
Символика цветов
Традиционное толкование цветов георгиевской ленты утверждает, что желтый (оранжевый) символизирует пламя, а черный — дым. Обер-камергер граф Литта писал в 1833 году: «Бессмертная законодательница, сей орден учредившая, полагала, что лента его соединяет цвет пороха и цвет огня». Таким образом, черно-оранжевые полосы отображают дым и пламя сражений.
Кроме того, георгиевская лента воспроизводила цвета государственного герба Российской империи, где изображался черный двуглавый орел на золотом фоне. В 1730-х годах черный, желтый и белый цвета стали считаться государственными цветами Российской империи.
Развитие наградной системы
Георгиевская лента стала связующим элементом различных воинских наград.
С 1806 года в русской армии были введены наградные Георгиевские знамена. В навершии знамени помещался Георгиевский крест, под навершием повязывалась черно-золотая георгиевская лента со знаменными кистями шириной в один вершок (4,44 см). В 1807 году император Александр I учредил специальную награду для нижних чинов Русской армии за личную храбрость в бою — Знак отличия Военного ордена, который носился на ленте георгиевских цветов.
Именно с этого периода популярность георгиевской ленточки стала всенародной, так как подобные награды простой российский народ видел гораздо чаще, чем золотые ордена офицерского состава. Этот знак в дальнейшем получил название — солдатский Георгиевский крест, или солдатский Георгий, как его называли в народе. За время существования с 1769 по 1917 год черно-оранжевая лента являлась непременным атрибутом самых разных наград Российской империи, вручаемых за воинскую храбрость.
Советский период
В советское время символ был временно упразднен, но затем возродился в годы войны.
Декретом Совета Народных Комиссаров РСФСР «Об уравнении в правах всех военнослужащих» 16 декабря 1917 года георгиевские ленты были отменены. Однако во время Великой Отечественной войны 21 мая 1942 года был учрежден гвардейский знак, который присваивали отличившимся в боях воинским частям, а на знаменах гвардейских частей появилась лента с историческими цветами георгиевской.
Эти же цвета применялись в оформлении ордена Славы и медали «За победу над Германией», колодки которых обтягивает георгиевская лента. Черно-оранжевая лента вернулась под названием «гвардейская», а вскоре стала частью ордена Славы, который имел три степени и отмечал наиболее выдающиеся боевые заслуги бойцов.
Современное значение
Ленточки георгиевских цветов впервые стали раздавать всем желающим в Москве весной 2005 года накануне 60-летнего юбилея Великой Победы. Сегодня они являются знаком памяти о героях Великой Отечественной войны. Их носят с левой стороны как знак памяти сердца по погибшим воинам, завязав в виде банта или петельки.
Три года назад георгиевскую ленту признали символом воинской славы России. В декабре 2022 года вступил в силу такой закон.
Источник: “Известия“
